واکنش افکار عمومی اعراب به جنگ ایران و آمریکا | حمایت یا مخالفت؟

به گزارش اقتصادآنلاین، بر اساس داده‌های «عرب بارومتر»، شبکه‌ای پژوهشی، مستقل و بی‌طرف که به گردآوری و تحلیل دیدگاه‌ها، نگرش‌ها و ارزش‌های شهروندان کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا می‌پردازد، کاهش اعتبار ایالات متحده در حوزه مسائل مرتبط با حقوق بین‌الملل بیش از پیش آشکار شده است. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که بخش قابل توجهی از افکار عمومی منطقه، آمریکا را کشوری می‌داند که قواعد و مقررات حقوق بین‌الملل را به‌صورت گزینشی و متناسب با منافع خود اجرا می‌کند.

این موسسه مدعی شده است که تلاش‌های آمریکا و اسرائیل برای به تصویر کشیدن ایران به عنوان یک بازیگر منحصراً سرکش، احتمالاً برای افکار عمومی جهان کمتر قانع‌کننده خواهد بود.

اردن، شکاف میان مردم و دولت

بررسی‌های اقتصادآنلاین از واکنش‌های منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی اردن نشان می‌دهد بخشی از کاربران این کشور از حملات ایران در روز‌های اخیر به مواضع نظامی آمریکا در خاک این کشور استقبال کرده‌اند.

در این واکنش‌ها، حملات تهران عمدتاً نه اقدامی علیه اردن بلکه پاسخی به حضور و فعالیت نظامی آمریکا در منطقه توصیف شده است؛ به‌خصوص زمانی که ایران اعلام کرده بود برخی پایگاه‌های آمریکا در اردن در عملیات علیه ایران نقش داشته‌اند.

گزارش‌های منتشرشده نیز از هدف قرار گرفتن مواضع نظامی آمریکا در اردن و رهگیری شماری از موشک‌ها و پهپاد‌های ایرانی از سوی نیرو‌های اردنی حکایت دارد. در این فیلم به بخشی از این واکنش‌ها اشاره شده است.

در میان حامیان حملات ایران به اردن، این دیدگاه وجود دارد که استفاده از خاک اردن برای عملیات نظامی علیه ایران، اردن را ناخواسته وارد جنگ کرده و پایگاه‌های آمریکایی را در معرض پاسخ متقابل قرار داده است.

شماری از کاربران فضای مجازی این کشور نیز حضور نظامی آمریکا را عامل افزایش خطر برای اردن دانسته‌اند. در این میان، مخالفت کاربران با سیاست‌های آمریکا در منطقه در شکل‌گیری نگاه مثبت بخشی از کاربران به پاسخ نظامی ایران نقش داشته است.

مصر، غزه محور اصلی نگاه مردم

بررسی داده‌ها در شبکه اجتماعی ردیت(Reddit) درباره افکار عمومی مصر نشان می‌دهد نگاه مردم این کشور بیش از آنکه مبتنی بر حمایت از ایران باشد، ریشه در مخالفت با آمریکا و اسرائیل دارد.

بر اساس نتایج گزارش عرب‌بارومتر که در اردیبهشت ۱۴۰۵ منتشر شد، ۹۵ درصد مصری‌ها با عادی‌سازی روابط با اسرائیل مخالف هستند و ۷۹ درصد نیز دیدگاه منفی نسبت به ایالات متحده دارند.

در چنین فضایی، بخش قابل توجهی از کاربران مصری جنگ اخیر را نه صرفاً تقابل ایران و آمریکا، بلکه در امتداد جنگ غزه و حمایت واشنگتن از اسرائیل ارزیابی می‌کنند. 

بسیاری از کاربران فضای مجازی در این کشور نیز با اشاره به اینکه آمریکا برخلاف برخی کشور‌های منطقه از پایگاه‌های نظامی خود در مصر علیه ایران استفاده نکرده، بر این باورند که قاهره نباید وارد رویارویی مستقیم تهران و واشنگتن شود و باید از هرگونه اقدامی که کشور را در معرض درگیری قرار دهد، پرهیز کند.

این رویکرد تا حد زیادی با سیاست رسمی قاهره نیز همخوانی دارد چرا که دولت مصر در ماه‌های اخیر تلاش کرده نقش میانجی را میان طرف‌های درگیر ایفا کند و از طریق رایزنی‌های دیپلماتیک با ایران، آمریکا و کشور‌های عربی، مانع از گسترش دامنه جنگ شود.

مقام‌های مصری بار‌ها نسبت به پیامد‌های امنیتی و اقتصادی ادامه درگیری‌ها هشدار دادند و بر ضرورت بازگشت طرف‌ها به مسیر گفت‌و‌گو و دیپلماسی تأکید کرده‌اند.

نگاه لبنانی‌ها به جنگ ایران و آمریکا

برخلاف مصر، در لبنان نگاه مردم تا حد زیادی به گرایش‌های سیاسی و مذهبی وابسته است. حامیان حزب‌الله و بخش مهمی از جامعه شیعه، حملات ایران را پاسخی مشروع به اقدامات آمریکا و اسرائیل می‌دانند و از آن حمایت می‌کنند. در مقابل، بسیاری از مسیحیان، اهل سنت و جریان‌های مخالف حزب‌الله، نگران آن هستند که وابستگی این گروه به ایران، لبنان را از تصمیم گیری درچارچوب دولت خارج کند.

تصور غالب افکار عمومی عربستان درباره ایران

به گزارش اقتصادآنلاین، برخلاف مصر، افکار عمومی عربستان درباره جنگ ایران و آمریکا کمتر در فضای عمومی و شبکه‌های اجتماعی بروز و ظهور پیدا می‌کند. با این حال، داده‌های عرب‌آپنیین ایندکس، نشان می‌دهد بخش مهمی از شهروندان سعودی، ایران را یکی از تهدید‌های امنیتی منطقه می‌دانند.

اگرچه تحلیل‌های عرب بارومتر، نشان می‌دهد جنگ غزه و سپس درگیری ایران و آمریکا تا حدی نگاه بخشی از افکار عمومی عرب را نسبت به ایران تعدیل کرده است، اما این تغییر در کشور‌های حاشیه خلیج فارس از جمله عربستان، به دلیل نگرانی‌های امنیتی و سابقه رقابت تهران و ریاض، محدودتر از کشور‌هایی مانند مصر یا اردن بوده است.

در نتیجه، بخش قابل توجهی از جامعه سعودی بیش از آنکه خواهان پیروزی یکی از طرفین باشد، نگران گسترش جنگ، حمله به زیرساخت‌های نفتی و بی‌ثباتی اقتصادی منطقه است.

کشور‌های خلیج فارس؛ بحرین و کویت، نگران پایگاه‌های آمریکایی

در بحرین و کویت، یکی از مهم‌ترین عوامل شکل‌دهنده واکنش‌های مردمی، حضور نظامی آمریکا در این کشورهاست.

بحرین، یکی دیگر از کشورهایی است که ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا در این کشور مستقر شده و کویت نیز میزبان هزاران نیروی نظامی آمریکایی است؛ موضوعی که باعث شده بخشی از کاربران این کشورها، حضور پایگاه‌های آمریکا را عاملی برای افزایش خطر در شرایط جنگی بدانند.

برخی کاربران در شبکه‌های اجتماعی معتقدند تا زمانی که این پایگاه‌ها در درگیری‌های منطقه‌ای آمریکا نقش دارند، کشور‌های میزبان نیز ممکن است در معرض پاسخ‌های ایران قرار گیرند.

در بحرین، به دلیل وجود جامعه شیعه بزرگ و سابقه تنش‌های سیاسی داخلی، واکنش‌ها نسبت به ایران و جنگ شدیدتر و دو قطبی‌تر بوده است. بخشی از کاربران شیعه و مخالف سیاست‌های آمریکا، حملات ایران را در چارچوب مقابله با واشنگتن و اسرائیل ارزیابی کرده‌اند؛ در مقابل، دولت بحرین این حملات را تهدیدی علیه امنیت ملی خود دانسته است.

عمان و قطر؛ دیپلماسی و پرهیز از تنش

قطر و عمان در میان کشور‌های خلیج فارس جایگاه متفاوتی دارند؛ زیرا هر دو کشور سابقه ایفای نقش میانجی میان ایران و غرب را در کارنامه خود دارند. قطر اگرچه میزبان پایگاه العدید آمریکا است، اما هم‌زمان، کانال‌های ارتباطی خود را با تهران حفظ کرده است. به همین دلیل، بخش مهمی از فضای عمومی قطر بیشتر بر جلوگیری از گسترش جنگ، حفظ ثبات اقتصادی و ادامه مسیر دیپلماسی تمرکز دارد.

عمان نیز به دلیل سیاست سنتی بی‌طرفی و نقش تاریخی خود در مذاکرات منطقه‌ای، کمتر شاهد صف‌بندی شدید میان حامیان ایران و مخالفان آن بوده است. نگاه غالب در این کشور بیشتر حول حفظ امنیت، جلوگیری از اختلال در تجارت و انرژی و دور نگه داشتن عمان از درگیری مستقیم شکل گرفته است.

در این کشور نیز دولت نسبت به انتشار اخبار یا مطالبی که می‌تواند تنش‌های داخلی را افزایش دهد، حساسیت نشان داده است.

امارات؛ اقتصاد در اولویت

در امارات، واکنش افکار عمومی بیشتر تحت تأثیر نگرانی‌های اقتصادی و امنیتی قرار دارد. این کشور اگرچه روابط امنیتی نزدیکی با آمریکا دارد، اما در سال‌های اخیر تلاش کرده روابط تجاری و دیپلماتیک خود را با ایران حفظ کند. به همین دلیل، بخشی از جامعه اماراتی نگران هستند که ادامه جنگ بتواند به تجارت، گردشگری، سرمایه‌گذاری خارجی و جایگاه اقتصادی این کشور آسیب بزند.

هم‌زمان، حضور تأسیسات و همکاری‌های نظامی با آمریکا باعث شده موضوع امنیت برای مردم امارات اهمیت زیادی داشته باشد.

عراق؛ میدان رقابت قدرت‌ها

عراق شاید تنها کشور عربی باشد که جنگ ایران و آمریکا را نه یک بحران خارجی، بلکه مسئله‌ای داخلی می‌بیند. نفوذ سیاسی، اقتصادی و نظامی ایران در عراق طی دو دهه گذشته باعث شده افکار عمومی این کشور به دو جریان کاملاً متفاوت تقسیم شود.

بخشی از جامعه، به‌ویژه حامیان حشد الشعبی و احزاب نزدیک به تهران، ایران را شریک اصلی در مبارزه با داعش و حفظ امنیت عراق می‌دانند و از حملات این کشور به مواضع آمریکا حمایت می‌کنند. در مقابل، بسیاری از جوانان عراقی که در اعتراضات اکتبر ۲۰۱۹ حضور داشتند، ایران را به دخالت در سیاست داخلی عراق متهم کرده و معتقدند کشورشان نباید به میدان رقابت تهران و واشنگتن تبدیل شود. این شکاف باعث شده نگاه عراقی‌ها به جنگ اخیر، بیش از آنکه بر اساس تقابل ایران و آمریکا باشد، تحت تأثیر اختلاف بر سر آینده و هویت سیاسی خود عراق شکل بگیرد.

این دوگانگی در فضای مجازی عراق نیز به‌وضوح دیده می‌شود. در حالی که حامیان گروه‌های مقاومت از حملات به پایگاه‌های آمریکایی استقبال می‌کنند، مخالفان هشدار می‌دهند که ادامه این روند می‌تواند سرمایه‌گذاری، صادرات نفت و روند بازسازی عراق را با خطر مواجه کند.

بررسی‌های اقتصادآنلاین از شبکه عرب بارومتر نشان می‌دهد در بسیاری از واکنش‌ها، این جمله تکرار می‌شود که «عراق نباید هزینه جنگ دیگران را بپردازد»؛ شعاری که از اعتراضات سال ۲۰۱۹ تاکنون در میان بخش قابل توجهی از جامعه عراق باقی مانده است.

یمن؛ جامعه‌ای دوگانه در سایه جنگ

یمن شاید تنها کشور عربی باشد که نگاه مردمش به جنگ ایران و آمریکا مستقیماً با خطوط نبرد داخلی گره خورده است. در مناطق تحت کنترل حوثی‌ها (انصارالله)، بخش قابل توجهی از افکار عمومی حملات ایران به آمریکا را بخشی از «محور مقاومت» می‌دانند و همبستگی با تهران را در چارچوب حمایت از فلسطین و مقابله با آمریکا و اسرائیل تعریف می‌کنند.

برگزاری راهپیمایی‌های گسترده در صنعا و دیگر مناطق تحت کنترل حوثی‌ها در حمایت از ایران و محکومیت حملات آمریکا، بازتاب همین رویکرد است.